Wat is waar en wat niet?

Zaterdagavond hebben we een video gekeken over de geheugen. Het was het thema van een conferentie in 2018 in Parijs. Hoe betrouwbaar is ons geheugen wat betreft herinneringen uit onze jeugd of gewoon uit recente evenementen in ons leven?

Vroeger dachten wetenschappers dat de geheugen een soort opnameapparaat was en heel trouw alle gebeurtenissen vastzette. Maar tegenwoordig denken ze daar heel anders over. De nieuwe generatie wetenschappers liet zien dat door verhalen te vertellen, we elkaar beïnvloeden en dat we herinneringen kunnen creëren van evenementen die niet hebben bestaan.

Sommige therapeuten geloven in “herontdekte herinneringen” maar het blijkt uit onderzoek dat ze door suggestie het geheugen van hun cliënten kunnen herprogrammeren. Deze therapeuten gaan ervan uit dat als je je niet lekker voelt het te maken heeft met gebeurtenissen uit je jeugd. Volgens hen is er vaak sprake van misbruik en dat de cliënt deze herinnering bedekt heeft. Via suggesties roepen ze bij de cliënt beelden op van gebeurtenissen die niet bestonden. Een vrouw van een televisieprogramma ging een keer undercover naar zo’n therapeut en deed net alsof ze een probleem met seksualiteit had. In een mum van tijd hoorde ze dat ze in haar jeugd waarschijnlijk misbruikt was door haar vader! Terwijl er helemaal niets met haar aan de hand was! Wat is dan de waarde van de zogenaamde herontdekte herinnering? Het kan ontzettend veel schade veroorzaken voor de persoon die daarin gelooft en zijn directe omgeving. Om nog maar niet te spreken over degene die beschuldigd wordt van iets dat hij of zij niet gedaan heeft.

Het schijnt dat je je niets kan herinneren van je jonge jaren (0 tot 3 zeker en zelf tot 7 jaar) omdat je neuronale systeem er nog niet rijp voor is. Maar ook dat als je echt misbruikt werd, het zo'n impact heeft dat je het niet vergeet. Waardoor de herontdekte herinnering meer dan twijfelachtig is. Het kan gewoon suggestie zijn en onze geest is fantasierijk genoeg om er een verhaal van te maken. De zogenaamde herinneringen kunnen heel gedetailleerd worden en toch niet waar zijn.
Onze geest kleurt van alles en dus ook onze herinneringen. Het schijnt dat iedere keer dat we een herinnering oproepen we er aan iets toevoegen voordat we die weer gaan opslaan. En dat steeds weer opnieuw. Herinneringen kunnen zelf obsessief worden. Je blijft er maar aan denken.

De Boeddha heeft al gewaarschuwd dat we de zintuigen niet moeten geloven. Onder zintuigen valt het denken. Toen ik die video zag, besefte ik ook hoe we niet alleen elkaars herinneringen, maar ook ons denken en het denken van iemand anders (kunnen) beïnvloeden. Alles wat we horen, lezen, zien, proeven, ruiken laat een herinnering in ons achter. Herinneringen worden gevormd, denken wordt gevormd. Volgens mij kan zoiets als een vrije denker niet bestaan. We zijn met elkaar verstrengeld, “interconnected”. Een gedachte die helemaal onafhankelijk zou ontstaan van de rest van de wereld lijkt me onmogelijk. We zijn niet vrij wat betreft het denken! Alles wat we denken, inclusief alles wat we denken ons te herinneren is eigenlijk niet van ons. Het is een cocktail van alle invloeden om ons heen (ouders, leraren, cultuur, maatschappij, sociale media…)

Een gedachte is per definitie gebaseerd op iets van het verleden, nooit op iets in het moment. In het moment “nu” is er geen ruimte voor gedachten. Er kunnen ook geen gedachten zijn want in het nu is er nog geen verleden. Alleen in een flits van een seconde wordt een gedachte gevormd. Het is een continu proces bij de meeste van ons. Het gaat de hele tijd door. Het volgt direct het moment “nu”.

Maar we hoeven niet de slachtoffers van onze gedachten of van de gedachten van iemand anders te blijven. De training van de meditatie is om de ruimte tussen de gedachten te herontdekken. De immense blauwe hemel tussen de wolken. Dat is de ware natuur van onze geest. Het denken is een prachtig instrument dat we alleen zouden moeten gebruiken wanneer het nodig is. We zijn zo gewend aan het denken dat het wel even training kost om dat te kunnen.

Wat we ook moeten beseffen is dat alles wat we zeggen een impact heeft op onze omgeving en de maatschappij. Het kan heel destructief zijn. Er is een gezegde: ”Spreken is zilver, zwijgen is goud”. Wetend dat het denken niet betrouwbaar is, wil ik steeds meer letten op wat ik zeg. Cuong heeft vaak gezegd: “Het gaat er niet om, om over de Dharma te praten, het gaat erom de Dharma te belichamen”. Een uitdaging voor het hele leven!